Oktabr oyida internetda Chernobil yopiq hududidan olingan yangi suratlar tarqaldi, goʻyo fantastik film kadrlari edi. Suratlarda tashlab ketilgan binolar orasida kezib yurgan bir nechta daydi itlarning juni yorqin koʻk rangga boʻyalgan edi va ijtimoiy tarmoqlar darhol radiatsiya, mutatsiya va yangi evolyutsion bosqich haqidagi taxminlar bilan toʻlib ketdi.

Ammo bu hayvonlar bilan haqiqatan ham ishlaydigan olimlar va koʻngillilar bu shovqinni tezda sovutib qoʻydi. Dogs of Chernobyl loyihasining ilmiy maslahatchisi, biolog Timoti Musso fikricha, eng ehtimoliy izoh ancha yerga yaqin. Itlar, ehtimol, buzilgan biotoyletdan yoki sanoat maydoni yaqinidagi qurilish kimyoviy moddalaridan sizib chiqqan boʻyoqqa oʻzlarini ishqalab olishgan va pigment shunchaki juniga yopishib qolgan. Hech qanday super kuchlar, hech qanday yaltirab turgan mutantlar yoʻq, faqat odatiy itona xulq va yomon sanitariya.

Kulgili rasmlar ortida esa ancha achinarli hikoya yotadi. Taxminan yetti yuzga yaqin daydi it Chernobil va uning atrofida yashaydi, ular 1986 yilda tashlab ketilgan uy hayvonlarining avlodlaridir. Ular qiyin sharoitda omon qolishga harakat qiladilar, ozgina ozuqa, kasalliklar va ifloslanish xavfi bilan yuzlashadilar, koʻngillilar esa ularga em olib keladi, emlash qiladi va bir vaqtning oʻzida ularni oʻrganadi. Baʼzi tadqiqotlarda populyatsiya asta sekin radiatsiya va ifloslantiruvchi moddalariga moslashayotgan belgilar ham topiladi, lekin aynan koʻk rang kimyo qilgan biroz “iflos hazil” boʻlib chiqdi.

Shu joydan boshlab bu voqea treyderlar uchun juda tanish eshitila boshlaydi. Grafiklarga qaraganimizda biz ham har bir gʻalati harakatni sirli kuchlarga, qora qutili algoritmlarga yoki markaziy banklarning koʻrinmas nuriga yuklashni yoqtiramiz. Aslida esa depozit egri chizigʻi koʻkimtir tus olishi odatda juda oddiy sababga ega. Kimdir haddan tashqari yirik yelkadan foydalanib, risk boshqaruvini bir chetga surib qoʻygan, keyin esa portfeli nega zaharli boʻlib qolganini tushunmaydi. Qanday qilib Chernobil itlari yangi mutant genning qurboni emas boʻlsa, xuddi shunday koʻplab hisoblar ham yovuz bozor ruhi emas, balki odatdagi insoniy qarorlar — pozitsiya hajmi va stoplar — natijasidir.